Ўзбекистон ва Франция

Ўзбекистон ва Франция

Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевнинг тарихий ташрифидан кейинги мулоҳазалар

Шоир ёзганидек, бугун “дунё дор остида қалқиб турибди...”

XXIасрга келиб куч, имконият ва қўш стандартларга таяниб, манфаатлар сари одимлаш оддий ҳолга айланиб қолди. Дунёнинг қирқдан зиёд ҳудудини нотинчлик ўчоғига айлантирган ҳарбий тўқнашувлар етмаганидек, она табиат ҳам инсониятнинг машъум хатоларини юзига солиб, экомувозанатни издан чиқаряпти. Бундан ҳам ёмони, айрим минтақалар яшин тезлигида очлар ва тўқлар, қурбонлар ва вақтинчалик ғолиблар маконига айланмоқда.

Ана шундай қалтис вазиятда ёлғиз эмаслигинг, яхши, ёмон кунларингда дўстларинг, ҳамкорларинг сендан хабар олаётгани, шароит ва имкониятларингга қарамай, сени қўлловчилар ёнингда борлиги, таклиф ва ташаббусларингни эшитиб, уларни биргаликда амалга ошириш учун сенга қўл узатаётганлари, шубҳасиз, танлаган йўлинг ҳақлигини кўрсатади...

Бир неча кундирки, Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Францияга ташрифи ҳамда икки мамлакат ўртасида стратегик шериклик муносабатларининг йўлга қўйилгани оммавий ахборот воситаларида кенг муҳокама қилинмоқда. Миллионлаб ўқувчилар эътиборини тортаётган таҳлилий мақолаларда “Нега Франция Президенти ўзбек тилида гапира бошлади?” деган сарлавҳалар ҳам кўзга ташланяпти. 

Хўш, ушбу ташриф қай бир жиҳатлари билан халқаро ҳамжамият, сиёсий шарҳловчилару, ОАВ эътиборини тортди, нега аксарият чиқишларда Ўзбекистон ва Франциянинг стратегик шериклигига бу қадар катта эътибор қаратилмоқда?

Қайд этиш жоизки, 800 миллионга яқин аҳоли яшайдиган Европанинг қудратли давлатларидан бири – Бешинчи Республиканинг танлови Марказий Осиёнинг тез ривожланаётган ва энг ташаббускор давлати – Ўзбекистонга тушгани тасодиф эмас. 

Агар замонавий Ўзбекистон ва Франция муносабатлари таҳлил этилса, 1992 йилда ўзаро ҳамкорликнинг тамал тоши қўйилганини кўрамиз.

Кейинги йилларда эса ушбу ҳамкорлик амалий жиҳатдан ривожланди, мазмунан бойиди, борди-келдилар реал натижаларга асос бўла бошлади. Хусусан, 2023 йилнинг 1-2 ноябрида Франция Президенти Эммануэль Макроннинг Самарқандга ташрифи ҳар иккала давлат ҳамкорлигини янги босқичга олиб чиққан бўлса, Франция Президенти таклифига биноан Давлатимиз раҳбарининг ушбу мамлакатга навбатдаги ташрифи Ўзбекистон ва Франция муносабатларида бутунлай янги саҳифа очди.

Гарчи Янги Ўзбекистон ислоҳотлари даврида эришилган натижалар биз учун оддий воқеликдек туюлаётган бўлса-да, халқаро ҳамжамият кейинги саккиз йилда Ўзбекистоннинг бутунлай ўзгарганини, мамлакат очиқликка юз тутиб, сўз ва матбуот эркинлигига эришганини, Ўзбекистон болалар меҳнатидан буткул воз кечиб, халқни рози қилиш бош мақсадга айлангани ҳамда Миллат етакчисининг сиёсий иродаси билан Марказий Осиё минтақаси яна ўзаро дўстлик ва барқарорлик ҳудудига айланганини қайта-қайта эътироф этмоқда. Миллий иқтисодиётимиз ривожида хусусий секторнинг роли изчил ошиб бораётгани ҳам Ўзбекистон танлаган йўлнинг қўллаб-қувватланишига олиб келяпти.

“Миллий тикланиш” демократик партияси Марказий Кенгаши раиси Алишер Қодировнинг таъкидлашича, аслида Ўзбекистон ва Франция муносабатлари узоқ тарихга – Амир Темур даврига бориб тақалади. 

–    Узоқ тарихдан маълумки, Франция дунё тараққиёти ва дипломатияси ҳамда халқаро алоқалар ривожига ҳам муносиб ҳисса қўшиб келган. Ушбу ҳамкорликни Франция қироли Карл VI нинг Амир Темур билан ёзишмалари ва ўзаро дипломатик мулоқотларидан ҳам кўриш мумкин. Франция дунё давлатлари орасида ўзининг жамиятни шакллантиришдаги тарихий, демократик анъана ва қадриятлари билан ҳам  ажралиб туради, – дейди Алишер Қодиров.

Бугунги ўта мураккаб геосиёсий реалликлар даврида ҳам ҳақиқатни журъат билан гапира олаётган кам сонли давлатлардан бири – бу Франция. Гувоҳи бўлаётганимиздек, АҚШда ҳукумат алмашиши фонида халқаро муносабатларда юзага келган туб бурилишлар Европа ва трансАтлантика муносабатларини бир нечта  нуқталарда қайта кўриб чиқиш лозимлигини кўрсатиб қўйди. Ва, ушбу силкинишлар иккинчи жаҳон урушидан кейин бутун дунёда шаклланган тизимни ҳам жиддий ўзгаришларга ундаяпти.

Ва, бу ҳолатда биринчилардан бўлиб ўз талқинлари, таҳлили ва таклифларини билдираётган давлат сифатида ҳам Франция яққол ажралиб турибди. 

Франция президенти Эммануэль Макроннинг бундай нохуш вазиятда “Тўхта” дея олиши – Франция давлатчилигида шаклланган “Тўғрисини гапириш” қадрияти бугун ҳам изчил давом этаётганини кўрсатади, албатта. 

Мана шундай йирик давлатнинг бугунги мураккаб даврда ўзи учун стратегик шерикчилик муносабатлари даражасида шаклланаётган Ўзбекистон билан алоқалари юқорида таъкидлаганимдек, кеча ёки бугун шаклланиб қолгани йўқ. Зеро, Ўзбекистон ўзининг уч минг йиллик давлатчилик тарихи ва  анъаналарига эга мамлакат сифатида худди Амир Темур давлати билан Франция императорлари ўртасида бўлганидек, бугунги мулоқотларни ҳам давлатчиликдаги конструктив ҳамкорликнинг узвий давоми сифатида изчил ривожлантиряпти. 

Бошқача айтганда, бугунги Ўзбекистонни Темур давлатининг, Франция республикаси раҳбарини эса Франция императорлигининг давомчиси деб қарасак, дўстона алоқалар, давлатларимиз ўртасидаги стратегик ҳамкорлик тўғрисидаги муносабатларнинг барчаси бирдан пайдо бўлиб қолмаганини теранроқ англаб етамиз. Шу ўринда бугунги ўта нозик геосиёсий жараёнлардаги ҳамкорлик ва аксинча, кўплаб давлатлар орасида юзага келган ишонч инқирозининг айнан Ўзбекистон ва Франция ҳамкорлигида кўзга ташланмаётгани ҳам айнан тарихий анъаналарнинг узвийлиги билан боғлиқ. 

Қайд этиш жоизки, бугун Франция Европа хавфсизлиги ва иқтисодиётининг ривожланишида ҳам ҳал қилувчи мамлакатлардан саналади. Ўзбекистон ҳам Марказий Осиё минтақасида ана шундай мавқега эга давлат. Шу нуқтаи назардан постсовет ҳудудида жуда катта иқтисодий ўсиш имкониятларини олдиндан кўра олаётган Франция Европанинг  ўта эҳтиёткор, аммо ривожланган иқтисодиётларидан фарқли ўлароқ, Марказий Осиёнинг устуни саналган Ўзбекистон тимсолида ишончли ҳамкор ва ишончли шерик танлагани юқорида айтилганидек, тарихий анъаналар ва азалий ҳамкорлик алоқаларининг навбатдаги босқичига киришилаётганини англатади.

Президент Макроннинг Президент Мирзиёевга XIX асрда қурилган Амир Темур дарвозаси суратининг асл нусхасини совға қилишида ҳам чуқур маъно бор. Бу яна бир бор азалий муносабатлар ва дўстона алоқаларга ишора бўлди.

Шунингдек, Давлатимиз раҳбарининг 1802 йилнинг 19 майида император Наполеон Бонапарт томонидан таъсис этилган олий давлат мукофоти – Фахрий легион ордени билан мукофотланишини Ўзбекистон ва унинг етакчисига бўлган жуда катта ҳурмат ва ишонч белгиси деб қабул қилишимиз керак. 

Албатта, Ўзбекистон ва Франция муносабатларининг бу даражада юқори чўққига кўтарилиши қандай воқеалар фонида юз бераётганига ҳам эътибор қаратмаслик мумкин эмас.

Дунёда нотинчликлар, перманент силкинишлар, геосиёсий ва геоиқтисодий бурилишлар юз бераётган бир пайтда Европа қитъасида ишончли ҳамкор ва стратегик шерикнинг пайдо бўлиши Янги Ўзбекистоннинг туб манфаатларига мос келади, албатта. Ўзбекистон Президенти томонидан Франция билан стратегик шериклик тўғрисидаги қарорнинг маъқулланиши замирида эса стратегик манфаатларни ҳимоя қилиш ва кафолатлашга бўлган интилиш мужассам. Шу маънода Ўзбекистон Франция муносабатлари ҳар икки томон манфаатларига тўлиқ мос келади. 

Чиндан ҳам “Миллий тикланиш” етакчиси Алишер Қодировнинг ҳар икки давлат муносабатларининг янада мустаҳкамланиши ҳақидаги фикрлари бежиз эмас. Зотан, Ўзбекистон Президентининг Францияга ташрифига оммавий ахборот воситаларида турлича муносабатлар билдирилганини, бу кейинги йилларда Марказий Осиёнинг бирлиги, якдиллиги йўлида қатор ташаббусларни илгари сураётган ва минтақанинг ижтимоий-сиёсий ҳаётида муҳим рол ўйнаётган Ўзбекистон ҳамда Европа тақдири хусусида бошқаларга нисбатан кўпроқ қайғураётган Франция ҳамкорлиги замирида қандай мақсад ётибди дегувчиларни ҳам бефарқ қолдирмади.

Масалан айрим таҳлилчилар томонидан Эммануэль Макроннинг Елисей саройидаги нутқида “Яшасин Ўзбекистон, яшасин Франция! Яшасин Франция – Ўзбекистон дўстлиги!” сўзлари ўзбек тилида айтилгани ҳам турлича талқин қилинди.

Айрим манбаларда “Франция Президенти Марказий Осиё давлати делегациясига ёқиш учун ижтимоий тармоқда ўзбек тилида табрик ёзди. Елисей саройидаги нутқида ҳатто ўзбек тилида “Яшасин Ўзбекистон! Яшасин Франция! Яшасин Ўзбекистон ва Франция ўртасидаги дўстлик” деб ёзди дейилган бўлса, бошқа бир манбаларда “Франция Президентини Ўзбекистон вакилларини бунчалик авайлашига нима мажбур қилди?” деган саволлар ўртага ташланди.

Ҳатто, Франциянинг бу ҳаракатлари, Африкадаги таъсирини йўқотгандан кейин стратегик металлар ва элементлар конларига эга бўлиш истаги билан боғлиқ, деган фаразлар ҳам илгари сурилдики, буларнинг бари чиндан ҳам Ўзбекистон Президентининг Францияга ташрифи кўпчилик сиёсатчилар ва давлат арбоблари эътиборини тортганини англатади. 

Бошқа бир манбалар эса “Макрон ва Мирзиёев ҳузурида Стратегик шериклик тўғрисидаги декларациядан ташқари Ўзбекистонда 6,5 миллиард евролик лойиҳаларни амалга оширишни назарда тутувчи Инвестиция ва инновация соҳаларида ҳамкорлик дастури, Ўзбекистон-Франция университетини ташкил этиш тўғрисидаги битим, Француз тилини ўқитишни кенгайтириш тўғрисидаги баённома, Маданият ва санъатни ривожлантириш жамғармасининг Маданият вазирлиги, Франция Миллий маданий мерос институти ва Франция Марказий Осиё тадқиқотлари институти билан ҳамкорлиги тўғрисидаги битим имзолан”гани тўғрисидаги деталларгача санаб ўтдилар.

Албатта, тез ривожланаётган ва ижобий натижалари билан тилга тушаётган Янги Ўзбекистон ҳамда Европанинг қудратли давлатларидан бири бўлган Франция муносабатлари ҳар доим қиғин муҳокамаларга сабаб бўлган.

Биз эса ҳар иккала томонни бирдек қаноатлантириб, миллий манфаатларимизга мос тушадиган тарихий ҳужжатлар Европанинг бошқа давлатлари билан ҳам шундай юксак даражадаги муносабатлар ўрнатилишига замин яратди, деб ҳисоблаймиз.